Een verslag kan alleen een flauwe weerschijn geven van deze boeiende, enthousiaste, druk bijgewoonde lezing.

Ons bewustzijn van culturele identiteit maakt gebruik van historische symbolen. Zo spreken we over het middeleeuwse, mystieke Brugge. In de werkelijkheid is Brugge vooral 19de-eeuws en neogotisch. In de Slag der Gulden Sporen zou het optreden van Robrecht van Bethune, de "Leeuw van Vlaanderen", beslissend geweest zijn. Maar deze figuur is een literaire creatie van Hendrik Conscience.

Hoe zit het met Reinaert en Uilenspiegel ?

Van den vos Reynaerde werd circa 1260 geschreven door een auteur die zich Willem noemt. Het werk kende een groot succes en werd via rijm- en prozadrukken over heel Europa verspreid. Reintje de Vos geldt als een typische uiting van de "Vlaamse volksziel", van de typische Vlaamse gezonde humor die alles relativerend weglacht, te vergelijken met Uilenspiegel, de boeren van Breugel, Pallieter. Ook ziet men hem als de vrijgevochten schelm die zich verzet tegen de arrogantie van de machthebbers.

In de werkelijkheid heeft Willem zich voor zijn werk gebaseerd op een "branche" (hoofdstuk) van de Oudfranse Roman de Renard. Bovendien heeft de vos in de middeleeuwen een zeer negatief imago : men zag hem als een heel bedreigend, schurkachtig wezen en associeerde hem met de duivel. Reinaert heet bij Willem "den fellen mitten roden baert" : fel betekende "gevaarlijk, gewelddadig" en een roodharige was in de middeleeuwen een kind van een duivelsgemeenschap.

In het Reinaertverhaal schendt de vos de koningsvrede, hij is een moordenaar (verslindt kippen, wil Bruin de beer en Tibeert de kater uit de weg ruimen), hij beschuldigt zijn eigen vader van opstand tegen de vorst en van zelfmoord. Het verhaal schildert de triomf van het kwaad en is een reactie tegen het optimistisch geloof in een hoofse samenleving. Het tekent geen mooi mensbeeld en stelt de vrouw voor als overspelig en lichtzinnig.

Het beeld van Uilenspiegel, de fratsenmaker met de tere geliefde Nele en de bon-vivant Lamme Goedzak, de strijder tegen de Spaanse inquisitie, het symbool van de vrijheidsstrijder, is ontstaan uit de verbeelding van de 19e-eeuwse auteur Charles de Coster in zijn boek La légende d'Ulenspiegel (1867).

De oorspronkelijke, middeleeuwse Uilenspiegel werd rond 1495 geschreven door een stadsschrijver uit Braunschweig, Hermann Bote. Het hoofdpersonage is ronduit negatief : een zwerver, brutaal en vies, iemand die zijn medemensen "de duivel aandoet". Zijn vader is een boer. Overal waar hij komt, ontstaat onrust en beroering. Hij is een spiegel van een maatschappij die beheerst wordt door de uil, een symbool voor de duivel.

Dit soort literatuur werd niet geschreven voor het volk, maar voor een stadselite die erg afkerig stond tegenover de boerenbevolking.

De tekst van de syllabus bij deze lezing (vijf bladzijden) kan bij Seniorama worden bekomen.

Prijs : € 0,40.

Jozef Smeyers