Kinesitherapie bij 50-plussers

KINESITHERAPIE BIJ 50-PLUSSERS : OVERBODIG OF ONMISBAAR ?"
door Sofie Cornille, lic. Kinesi- en manuele therapie, maandag 29 april 2002

Het is de bedoeling toe te lichten welke de meest voorkomende afwijkingen zijn bij 50-plussers waarvoor ze bij de kinesist terechtkomen en welke de toegepaste behandelingen of oefeningen zijn.

OSTEOPOROSE

Wanneer de botafbraak groter is dan de aanmaak ontstaat beenderontkalking of osteoporose wat dan allerlei botfracturen in de hand werkt.

Vrouwen, boven de 50 jaar, zijn meer getroffen dan mannen nl. 1 op 4 t.o.v. 1 op 10.

Risicofactoren

Oestrogenendaling vanaf de menopauze
Toename met de leeftijd
Europeanen en Aziaten meer onderhevig
Erfelijkheid speelt mee
Lichte personen meer getroffen
Voeding met vooral calciumtekort
Roken en alcohol nadelig
Beweging stimuleert de botaanmaak zodat vermijden te bewegen uit angst om te vallen een omgekeerd effect heeft
Radiografie kan osteoporose aan het licht brengen
Botdensiteit kan gemeten worden.

Behandeling

Naast preventieve maatregelen zoals aangepaste voeding - (o.a. volgens Prof. Dequeker 1 tot 2 glazen melk voor ’t slapen compenseert de botafbraak tijdens de slaap) – bewegen, oestrogenensubstitutie, kan een supplement calciumtabletten aangeraden zijn.
De kinesist kan : een veilig oefenprogramma opzetten waar spierversterking beoogd wordt.
- Evenwichtsoefeningen bezorgen meer stevigheid en vertrouwen
- Rekoefeningen en extensie remmen rugkromming af
- Eens fracturen gaat men na een rustperiode curatief werken naar mobilisatie toe
- Bij heupfractuur, welke voorkomt bij 1 op 3 vrouwen boven de 80j. tengevolge van val is een totale heupprothese meestal noodzakelijk.
Na de operatie is buiklig om heupflexiecontracturen tegen te gaan aangeraden.
Daarna is progressieve mobilisatie en oefentherapie gericht op de activiteiten van het dagelijkse leven (= A.D.L.) aangewezen.
Op ’t einde van de revalidatie wordt gewerkt op het evenwicht.

SCHOUDERKLACHTEN

20 tot 35 % boven de 60j. hebben "schouderproblemen"

Dit is een gevolg van het afremmen van de wijde bewegingen en de daling van de A.D.L. Dit veroorzaakt een degeneratie door verminderde schouderdraaiing. Ook slechte houdingen, o.a. bij ’t slapen waarbij de hand of arm onder het kussen door overstrekking scheurtjes in de kapsel veroorzaakt, zijn soms mede oorzaak.

In het extreme geval leidt dit tot een "frozen shoulder" (of bevroren gefixeerde schouder).

Behandeling

Diepe dwarse frikties op de pezen verbeteren de doorbloeding
trakties op het schoudergewricht beogen meer plaats te maken
pendeloefeningen van de arm dienen ook thuis verdergezet
eens de beweging terug worden de spieren ter preventie versterkt.

"Bovenarmfractuur ":

is vrij frequent t.g.v. val op de gestrekte arm
na 3 weken immobilisatie in dragend verband wordt kine aanvankelijk passief toegepast gedurende 3 weken waarna actief

"Schouderprothese" :

gebeurt bij slecht genezen fracturen
hier komt na 6 weken passief bewegen opnieuw actief bewegen met exorotatie (= naar buiten draaien van de schouder) te pas.

INCONTINENTIE

Dit is een belangrijk hoofdstuk dat speciale benadering vraagt.

De anatomie van de urinewegen, de hogere met de nieren en de urineleiders alsook de lagere met de blaas en de urinebuis, werd ter verduidelijking in beeld gebracht.

De urinebuis bij de man is langer en heeft daardoor een betere sluitingsdruk.

De bekkenbodemspieren met een sluitfunctie, een steunfunctie en een seksuele functie verschillen enigszins bij mannen en vrouwen (met meer problemen bij deze laatsten).

Bij de blaas onderscheidt men verschillende fasen, nl. :

de vullingsfase : 1 ml/minuut met een spanning als gevolg
de drangfase : rond de 300 ml veroorzaakt dit een contractie als signaal voor de lediging
de fase voor de lediging is belangrijk i.v.m. het ophouden door de bekkenbodemspieren
de ledigingsfase : door ontspannen van de bekkenbodemspieren gebeurt het ledigen want de druk in de urinebuis wordt lager dan in de blaas.

Oorzaken van incontinentie :

bij vrouwen :
- na zwangerschap zijn de bekkenbodemspieren verslapt en daarom zijn onmiddellijk postnataal reeds oefeningen aangewezen tot 90 maal per dag;
- na baarmoederverwijdering omdat de blaas een andere druk krijgt;
- na de menopauze daar de oestrogenendaling die sluitingsdruk negatief beïnvloedt.
bij mannen :
- een vernauwing van de blaashals, o.a. bij prostaathypertrofie, kan door overdruk op de urinebuis incontinentie veroorzaken. Daarom zijn na prostaatoperatie bekkenbodemspieroefeningen aangewezen om opnieuw te tonifiëren.

Soorten incontinentie :

Inspanningsincontinentie : hoewel de blaas intact is kan bij overvolle blaas door overdruk o.a. bij hoesten of niezen wat overloop het gevolg zijn.
Drangincontinentie :
- t.g.v. een overgevoelige blaas die verkeerde signalen doorgeeft, doch dit is geen incontinentie
- onwillekeurige blaascontracties kunnen wel incontinentie geven, dan zijn oefeningen ook aangeraden.

Algemene adviezen :

Signalen van de blaas leren kennen ; Oefeningen van de bekkenbodemspieren geven een beter controlegevoel;
Leer uitstellen ;
Vaker gaan plassen.

Testen :

Pipi-starttest : als men de start kan uitstellen dan is nog alles OK.
Pipi-stoptest : als tijdens het urineren nog kan gestopt worden wijst dit op een nog goede functie doch deze test wordt afgeraden als frequente oefening.

Oefeningen :

kunnen ter voorkoming van incontinentie gebeuren :
- bekkenbodemspieren sluiten via de oppervlakkige spierlaag
- bekkenbodemspieren optrekken via de diepe spierlaag, is vooral ook bij stoelgangproblemen belangrijk.
De oefeningen beginnen liggend waarna zittend en later staand in een programma van 3 x daags 3 reeksen van 10 tellen sluiten en 10 tellen optrekken. Na 1 maand heeft men reeds een goed resultaat.

Ter info : Prof. Vereecke, uroloog, komt op maandag 30 september 2002, dit taboe-onderwerp "Incontinentie" letterlijk en figuurlijk uit de doeken doen. Noteer alvast deze datum.

DUIZELIGHEID

Is de meest voorkomende klacht bij 75+.

Meerdere oorzaken kunnen aan de basis liggen, zoals :

evenwichtsorgaanstoornissen o.a. de Ziekte van Menière
centrale stoornissen o.a. Multiple sclerose (M.S.), hersenbloeding, na hoofdletsel
psychische oorzaken : o.a. hyperventilatie, agarofobie (= pleinvrees)
lage bloeddruk, migraine, hartritmestoornissen e.a.

Oefentherapie :

oefeningen die duizeligheid opwekken worden gegeven om ermee vertrouwd te geraken
na enkele weken : evenwichtsoefeningen
hoofd- en draaibewegingen

Niet alle oorzaken komen voor die oefeningen in aanmerking, wel :

de evenwichtsorgaanstoornissen
Ziekte van Menière
Na hoofdtrauma
M.S.
Duizeligheid

RUGPROBLEMEN

Ter hoogte van de nek (Cervicale Wervelzuil = C.W.Z.) :
bij 50+ zijn meerdere aandoeningen daarvan de oorzaak
- osteofyten of papegaaibekken
- wervelverschuiving of spondylolisis
- werveldegeneratie
- e.a.
- cervikalgie is de globale benaming voor de nekklachten
- radiculopathie is de globale benaming voor de uitstralingspijnen tengevolge van de zenuwirritatie
Behandeling door de kinesist :
Allerlei gerichte behandelingen kunnen hier helpen, o.a. :
- tractie op de wervelzuil
- mobilisatieoefeningen
- stabilisatieoefeningen naar de houding toe
- manipulatie of kraken vraagt enige reserve
Ter hoogte van de lage lumbale wervelzuil (L.W.Z.) :
Is tevens een belangrijke patiëntenpopulatie door
- tussenwervelschijfdegeneratie met afplatten van de tussenwervelruimtes
- vernauwing van het spinaal kanaal dat achter de wervellichamen ligt. Dit geeft pijn vooral bij achteroverbuigen of bij het stappen.
Behandeling
- Buikspieroefeningen, buigen en strekken brengen verbetering.
Wervelfracturen
Bij osteoporose komt dit veel voor in de lage wervelzuil t.g.v. de hoge druk. Dit veroorzaakt kyfose (= verkromming) door vooroverbuigen.
Behandeling
- strekoefeningen
- nekretraktieoefeningen
- geen bekkenkanteling naar achter
- speciale buikspieroefeningen ter voorkoming van rugpijn gebeuren door de lagere buikspieren onder de navel.

SPECIFIEKE PATHOLOGIEËN

Knieartrose : soms zijn preoperatieve oefeningen in afwachting van de knieprothese-operatie aangewezen om de knieschijf soepel te houden.
Knieprothese : onmiddellijk na de operatie is kinetec van toepassing, d.i. een toestel dat de knie vanzelf passief doet buigen.
- ook kuitspierversterking en trapoefeningen
- fietsen op de hometrainer, eens 110 ° flexie is bereikt
Heupartrose : in afwachting van de operatie
- kan tractie meer plaats creëren in het gewricht
- kunnen de spieren losgemaakt worden.
Kaakgewrichtsproblemen :
Dikwijls gaat men omwille van pijn rond het oor naar de dokter in de overtuiging van een oorprobleem.
- Oorzaken :
  - mogelijk een prothese
  - mogelijk parafuncties : dit zijn verkeerde functies zoals kauwgombijten, nagel- of stylobijten.
- behandeling :
  - Info is belangrijk omtrent het vermijden van contact tussen de bovenste en onderste rij tanden want men doet het onbewust.
  - Opgelet, als men pijn heeft aan een kant moet men aan die pijnkant kauwen en niet omgekeerd.
  - "Specifieke" oefeningen helpen deze patiënten van hun klachten af, reeds na een 10-tal oefeningen.

Als slot, stelde de spreekster vast dat Seniorama heel wat aanbod van oefentherapieën heeft. Zij raadde dan ook allen aan daar met advies van de dokter een keuze uit te maken en gematigd en regelmatig te oefenen.

Er blijft mij nog over de spreekster hartelijk te danken voor het aanvaarden en het klaarstomen met moderne technieken van de brede waaier van toepassingen in de kinesitherapie. Kine is echter geen theoretische materie doch praktische die de patiënt soms passief ondergaat doch meestal actief moet meewerken.

Daarom het aanbod van deze oefentherapie voor al wie, al of niet met klachten, dit wenst te toetsen aan de werkelijkheid waarvoor eveneens onze dank aan mevrouw Cornille.

Dr. F. Pollefeyt

vorige pagina

beginpagina