beginpagina

vorige pagina

OVERGEWICHT EN OBESITAS, door prof. dr. Ir. Greet Vansant

Algemeen wordt "Obesitas" als de ziekte van de 21ste eeuw beschouwd. 135 miljoen Europeanen lijden inmiddels aan overgewicht en daarvan 40 miljoen zelfs aan obesitas of vetzucht.

HOE WORDT DIT BEPAALD ?

  1. door de Body Mass Index (B.M.I.)

B.M.I. = gewicht in kilo gedeeld door het kwadraat van de lichaamslengte in meter. Daarbij bekomt men een getal :

Het ideaal gewicht ligt dus tussen twee cijfers :

Bijvoorbeeld:
Vrouw van 160 cm : tussen 51,2 kg en 64,8 kg
Man van 175 cm : tussen 61,3 kg en 76,6 kg

- ondergewicht kan dus ook risico's inhouden, doch veel minder dan obesitas.

Voorkomen van obesitas met B.M.I. > 30 kg/m²

De vrouwen halen meestal de hoogste cijfers met een record van ± 35 % bij de zwarte vrouwen in de U.S.A. België was niet betrokken bij deze studie.

Deze Belgische studie is van prof. Debacker van de R.U.G. Wij zien een verontrustende stijging van 8 % in 1977 tot 14 % in 1997. Ook de vrouwen halen 13 % B.M.I. > 30. 49 % van de mannen lijden aan overgewicht of B.M.I. > 25 kg/m² tegenover 28 % bij de vrouwen.

  1. Over appelen en peren

Naast de B.M.I. is de plaats en type van vetopstapeling ook nog van belang.

Het appel- of buiktype komt meest voor bij mannen en is metabool gevaarlijker voor hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en diabetes.

Het peertype met vetopstapeling t.h.v. heupen en dijen komt meest voor bij vrouwen en geeft een groter risico op belastingsklachten zoals rug-, heup- en knielast wat minder levensbedreigend is.

De middelomtrek gemeten met de lintmeter t.h.v. de navel is dus een risico bijkomend criterium.

mannen:
 > 94 cm :verhoogd risico
> 102 cm : sterk verhoogd risico

vrouwen:
 > 80 cm: verhoogd risico
 > 88 cm: sterk verhoogd risico

Dit dubbel criterium, B.M.I. en de middelomtrek, bepaalt het uiteindelijke risico.

Wat zijn de medische risico’s ?

Wat zijn de psycho-sociale gevolgen ?

Deze zijn meestal onderschat omdat ze minder levensbedreigend zijn, doch zeker zo belangrijk naar het psychisch welbevinden toe, want :

OORZAKEN VAN OVERGEWICHT

Omgevingsfactoren :

Erfelijke factoren :

Er is duidelijk een invloed op de voeding, doch gebrek aan activiteit is ook familiaal bepaald.

Energiebalans

Obesitas is heel simpel want in feite gaat het om een balans :

1 kilo = 7000/ Kcal.

Algemene regel :

d.w.z. als we 1 kg verzwaard zijn hebben we 7.000 kcal teveel opgenomen via voeding of minder verbruikt en omgekeerd als we 1 kg afgevallen zijn, uiteraard ziekte buiten beschouwing gelaten.

BEHANDELING

Vroeger wilde men een snel en drastisch resultaat zien via een drastisch dieet. Men hield dit dikwijls niet vol en herviel snel in zijn vroegere fouten (= yoyo effect).

Nu opteert men voor een lichte tot matige gewichtsafname (5 – 10 %). Dit geeft al een belangrijke daling van het risico, met als gevolg :
 - 20 % lagere sterfte
 - 40 – 50 % daling van bepaalde kankers
 - 30 – 40 % minder obesitas gebonden ziekten.

Dus men focust op een haalbare blijvende gewichtsafname op een gezonde verantwoorde manier bekomen :

  1. De categorie van de licht verhoogden, bv. B.M.I. van 27 kg/m² zonder gezondheidsproblemen noch aanduidbare bedreigingen. Hier wordt stabilisatie betracht.
  2. De categorie met hoger gewicht en matige risico’s. Hier wordt 5 % tot 10 % gewichtsreductie betracht, wat de risico’s reeds fel doet dalen (zie hoger).
  3. De zwaar obesen, die slechts een kleine groep uitmaken moeten genormaliseerd worden.

Ideaal doch niet realistisch zou iedereen een normaal gewicht moeten nastreven.

HOE GEZOND VERMAGEREN ?

  1. Er is maar één regel : minder calorieën nemen dan nodig en dus zijn reserves aanspreken.
    1. Het lichaam spreekt eerst en gemakkelijkst de suikerreserve aan, nl. het glycogeen uit de lever en de spieren, vandaar snelle daling de eerste week.
    2. De eiwitten worden best gespaard en vergen daarom een blijvende evenwichtige aanvoer.
    3. De vetten, in overmate aanwezig, moeten ook verdwijnen, doch de verbranding verloopt trager en komt pas daarna.

Het glycogeen is echter beperkt en bestaat bovendien voor ¾ uit water.

Na de beginfase van afslanking kan zelfs toename van het gewicht voorkomen omdat de hersenen uit nood terug glycogeen, bestaande uit ¾ water, weerhouden.

Van dan af geldt, voor verdere afname de regel van 1 kg = 7000 Kcal.

Een beperkte vermindering van slechts 500 Kcal per dag is aangeraden, realistisch, gezond en gemakkelijk vol te houden. Dit houdt dan in dat men 1 kilo afvalt op 14 dagen (= 7000/500).

Bij uitgesproken obesitas kan een vermindering tot 1.000Kcal per dag wenselijk zijn.

Verrassend is dat het volume van wat men mag eten, dikwijls groter is dan voorheen. Anders, gezonder, gevarieerder leren eten is de blijvende opdracht.

De aanpak gebeurt multidisciplinair :

Samenstelling van een gezonde voeding

BASIS VERMAGERINGS (DIEET)

Zo hoort een evenwichtige driehoek er uit te zien

VERGELIJK MET REËLE VOEDINGSDRIEHOEK

Een vetrijke voeding bevordert gewichtstoename

VET: 9 kcal/g
 EIWIT OF KOOLHYDRATEN : 4 kcal/g

Vetrijke voeding :

B. Fysieke activiteit

"De Amerikaanse Paradox" : In de U.S.A. koopt en eet men bewust meer vetvrije voeding en toch stelt men meer obesitas vast. De enige reden is dat er minder bewogen wordt wat dus minder calorieën vergt. Met beweging alleen echter kan men niet vermageren, immers moet men 100 km stappen om 1 kg (= 7000 Kcal) af te vallen. Doch beweging is noodzakelijk . Dit hoeft geen fitness of sport te zijn want men houdt dit meestal niet vol als het te veel is opgelegd.

Goede gewoonten van regelmatig bewegen zijn zowel voor volwassenen of kinderen aangewezen. Dit kan zijn : wandelen, fietsen, tuinieren, sport, werken, de trap nemen, een halte vroeger afstappen en nog veel andere dagelijkse kleine goede gewoonten aankweken.

C. Medicatie

Een pil is altijd veel gemakkelijker doch is nooit het wondermiddel. Het ideale middel is ook nog niet gevonden.

Momenteel zijn er twee geneesmiddelen die wetenschappelijk getest zijn en alleen in multidisciplinair verband gebruikt kunnen worden,

- "Reductil" geeft een vlug verzadigingsgevoel doch kan de bloeddruk doen stijgen, dus is opvolging nodig.

- "Xenical" is de antivetpil. De lange vetketens moeten geknipt worden om in het bloed opgenomen te kunnen worden. Xenical belet dit knippen zodat meer vet via de darm met de stoelgang uitgescheiden wordt. We nemen zo minder vet op. Gevaar is dat men diarree krijgt met tekort aan bepaalde vitamines. Dus begeleiding is noodzakelijk.

D. Heelkunde

1 Restrictieve methoden :

de maag wordt operatief verminderd zodat men minder kan opnemen (zie A B C)

A. Verticale gastroplastie
B. Aanpasbare
maagband
C. Speciale
bypas

Bij te grote hoeveelheid voedsel moet men dan braken.

Alleen deze groep wordt door de K.U.L. ondersteund.

2. Andere methoden :

o.a. allerlei zaken worden omgelegd :

- er wordt geknipt in de darmen

- de alvleesklier wordt op een andere manier aangelegd.

De vermagering is wel spectaculair doch niet alleen de vetten, ook de rest wordt minder goed opgenomen. Dit veroorzaakt een tekort aan vele nuttige en noodzakelijke voedingselementen (vitamines, calcium), voedingsvezel e.a.

Deze methoden worden in de Gasthuisberg niet uitgevoerd.

BESLUIT :

Eten is een sociaal gebeuren, is aangenaam en moet kaderen in een gezonde, gevarieerde voeding voor iedereen waarbij niets radicaal dient verboden te worden.

VOORKOMEN IS BETER DAN GENEZEN !!!

Richtlijnen ter preventie van obesitas en diabetes :

Nogmaals dank aan Prof. Vansant voor deze toelichting over obesitas en de enige, gezonde, correcte behandeling.

Dr. F. P.

vorige pagina

beginpagina