beginpagina

vorige pagina

Culturele namiddagen: MET BOEDDHA ONDERWEG, door de heer Frans Boenders

Boeddha leefde in de 6^de-5^de eeuw voor onze tijdsrekening. Boeddha (de verlichte) die in feite Siddharta Gautema Shakyamluni heette was een koningskind, geboren in een feodaal koninkrijk in het noorden van Indië. Zoals het vaak bij koningskinderen gebeurt werd hij in zijn opvoeding afgesloten van de werkelijkheid. Hij mocht enkel de mooie kant van het leven zien. Hiertegen reageerde hij als jonge man en met zijn vriend verliet hij stiekem ’s nachts verschillende keren het mooie paleis om de werkelijke wereld en de mensen te ontmoeten. Een eerste maal bracht dit hem in contact met een oude kreupele man (hij die dacht dat jeugd eeuwig was), een tweede maal met een zieke man, een derde maal met een begrafenisstoet, en een laatste keer met een bedelmonnik (de armoede). Over al deze zaken dacht hij diep na. Deze gedachten lieten hem niet los en deden hem besluiten het paleis te verlaten en vrouw en kind achter te laten (symboliek van het loslaten van het vertrouwde, zie ook het evangelie). Hij was op dit ogenblik 29 jaar en vluchtte ver weg en gaf al zijn rijkdom en bezittingen aan de armen langs de weg. Deze tocht bracht hem in contact met een paar yogameesters die hem tot een extreme vorm van lichamelijke ascese aanspoorden.

Maar deze vormen van lichamelijke zelfkastijding bevredigden hem niet. Ze brachten hem niet dichter in het begrijpen en de bevrijding van het lijden. Terwijl iedereen hem verliet trok hij zich terug in volle eenzaamheid (en zoals Jezus in de woestijn) weerstond hij verschillende bekoringen, totdat hij uiteindelijk een vorm van ‘verlichting’ gevonden had, samengevat in de vier zogenaamde nobele waarheden :

• ons bestaan gaat gepaard met lijden; geluk kan men niet vasthouden
• de oorzaak van dit lijden zijn onze begeerten of verlangens die nooit te verzadigen zijn
• dit lijden kan opgeheven worden. Ons ik-bewustzijn, het belang dat wij hechten aan onszelf moeten wij loslaten. Wij zijn in feite geen vaste eenheid, maar een samenvloeien van wisselende gewaarwordingen, gedachten, enz. die steeds veranderen.
• er bestaat een weg om dit doel te bereiken nl. het volgen van het achtvoudige pad.

De vijf eersten van de hier voorgestelde criteria vinden wij ook terug in het christendom alhoewel soms met andere klemtonen.

• 1. akte van geloof : de overtuiging dat men dit doel kan bereiken
• Daarna volgen vier voorwaarden uit de praktische ethiek (zoals ook in het christendom) namelijk dat je niet mag doden, stelen, onkuisheid begaan en liegen, maar hij stelt deze zaken minder radicaal, verbiedend voor. Het gaat niet over opleggen maar proberen. Iedereen doodt soms bv. om te eten (boeddhisten zijn niet noodzakelijk vegetariërs) maar probeer het leven in al zijn facetten te bevorderen (laat de bloemen bloeien op het veld). Iedereen liegt wel eens om een bepaalde reden. Wie niets heeft moet wel nemen, maar wees gul voor de anderen en seksueel genot mag maar mag geen obsessie worden of het welzijn van anderen in de weg staan.
• 6. wees aandachtig. Dit betekent : hou je aandacht bij wat je dagdagelijks doet (het hier en het nu).
• 7. concentratie (zuiver kijken)
• 8. meditatie . Dit begrip staat los van de westerse betekenis ervan (nadenken). In het boeddhisme betekent dit zijn geest leeg maken, het denkproces stilleggen. Normaal gezien staat onze geest nooit stil. Het is een wirwar van opeenvolgende gedachten.  Er bestaan verschillende technieken om dit langzaam aan te leren.

Volgt men dit pad dan kan men komen tot de verlichting (Nirwana) of de bevrijding. Niet iedereen bereikt hetzelfde niveau (Boeddha beweerde trouwens ook altijd dat hij geen leer heeft en iedereen zelf zijn weg moet zoeken) maar grosso modo zijn er in het boeddhisme twee scholen : het kleine voertuig voor degenen die hierin zeer ver gaan (de monniken) en het grote voertuig voor de leek die een vorm van boeddhisme in het gewone dagelijkse leven wil beoefenen.

Alhoewel het boeddhisme in Indië ontstaan is, heeft de verdere ontwikkeling plaats gehad in Japan en China waardoor het boeddhisme ook beïnvloed werd door de oosterse levensbeschouwingen zoals het shintoeïsme en het confucianisme. Dit ligt mede aan de oorsprong van het zenboeddhisme, met een nog sterkere beklemtoning van meditatie. De leegte is de wezenlijke natuur van de dingen. De dingen kan men niet veranderen, enkel je kijk naar de dingen. Alles speelt zich af in de geest. Alle tegenstellingen zijn schijn. Goed en kwaad behoren bij elkaar zoals licht en duisternis. Er is geen dualiteit. Er is geen ik, ik ben ik niet. Kennis is directe onmiddellijke ervaring, het zien van de dingen in plaats van het denken over de dingen; de dingen zien zoals ze zich aan ons voordoen, niet zoals wij zouden willen dat ze zich voordoen. Men moet doen wat er te doen is, en zijn handelingen niet laten leiden door verwachtingen op een resultaat.

Het zenboeddhisme heeft een voorname rol gespeeld in het leven van de Samourai, de Japanse gevechtskunsten (o.a. de factor zelfdiscipline), alsook in enkele kunstuitingen zoals aquarel, kalligrafie, Ikebana-bloemschikken (zin voor harmonie).

Lucas Gellynck