beginpagina

vorige pagina

DE PROBLEMATIEK VAN DE KINDSOLDATEN IN OEGANDA, door mevrouw Els De Temmerman

De opkomst was bijzonder groot voor de voordracht van Els De Temmerman, journaliste en Afrika-correspondente, auteur van meerdere boeken over Afrika (Somalië, Rwanda, Oeganda), en sinds enkele jaren gedreven pleitbezorger voor de kindsoldaten van Noord Oeganda.

Kindsoldaten komen overal in de wereld voor, onder meer in Latijns Amerika (Colombia), het Midden Oosten, Iran, Irak, Azië (Nepal) enz. en ook in voormalig Joegoslavië, echter voor bijna de helft in Afrika. De oorzaak hiervan is de verspreiding van kleine lichte wapens, zowat een 500 miljoen in de totale wereld, die ook door kinderen kunnen gebruikt worden. Deze wapens zijn ook goedkoper, en werden vooral ten tijde van de Koude Oorlog gedumpt uit de rest van de wereld. Zowel de Amerikanen als de Russen steunden en bewapenden dictators van Afrika : in Kongo (Mobutu), Soedan, Somalië, Eritrea. Deze wapens kwamen in handen van burgers. In Somalië heerst er bijvoorbeeld een volledige anarchie ten gevolge van die wapenvoorraden. Ook landen van het voormalig Oostblok verkochten er wapens en wel op een zeer gemakkelijke manier nl. via Internet.

Van de 100.000 kinderen die onder de wapens zijn is een deel vrijwillig aangesloten, al moeten we dit relativeren omdat dit wezen zijn, of kinderen van vluchtelingen, in ieder geval zeer arme kinderen voor wie dit de enige manier is om te overleven. Voor een ander deel gebeurt dit onder directe dwang: in Sierra Leone zijn het 20.000, en in Noord Oeganda waren er 2 jaar geleden ook 20.000, terwijl er vorig jaar nog eens 4.500 kinderen werden ontvoerd.

Mevrouw De Temmerman was voor het eerst in Noord Oeganda in december 1998, en had er contact met enkele ontsnapte jongens en meisjes die zeer getraumatiseerd waren. Sindsdien ging ze een twintigtal keren terug naar Oeganda, en heeft aldus een 700 tal kinderen geďnterviewd.

De meisjes die ze daar ontmoette waren eerder ontvoerd uit een eliteschool van Italiaanse zusters in Aboke. De verhalen van deze kinderen, samen met het relaas van de zuster Rachele die de 139 ontvoerde kinderen achterna ging en er 30 moest achterlaten, heeft ze verwerkt in haar boek: "De meisjes van Aboke"(2000). Hierin wordt beschreven hoe de rebellen binnenvielen, hoe de meisjes meegevoerd werden, en hoe ze verder behandeld werden. Zo werden ze bijvoorbeeld met olie ingesmeerd zodat ‘de kogels hen niet zouden raken’, en tijdens de tocht naar Soedan waarbij ze zware vrachten moesten slepen, werden ze gedwongen andere meisjes die probeerden te ontsnappen te doden. Als ze zegden dat ze moe waren en wilden rusten werden ze doodgeslagen. Na een minimale militaire opleiding in de Soedanese kampen, moesten ze vechten tegen het regeringsleger van Soedan čn van Oeganda.

Achter dit alles zit Joseph Kony die de macht wil verwerven in Oeganda. Hij kan amper lezen noch schrijven, denkt van zichzelf dat hij de reďncarnatie is van de H.Geest, en misbruikt de bijbel. Bepaalde teksten uit de bijbel neemt hij letterlijk ("als uw ogen u afvallig worden, snijdt ze af …..") om te verantwoorden dat niemand hem mag zien of horen, zoniet dan worden de ogen uitgestoken of de oren afgesneden. Mevrouw De Temmerman toont gruwelijke foto’s van moordpartijen, waarbij hoofden en ledematen afgesneden werden, en het zijn kinderen die gedwongen worden dit te doen. Dorpelingen worden gedwongen die op te eten. In dat rebellenleger, het Verzetsleger van de Heer (LRA), waarvan de commandanten vroeger officieren waren in de legers van Idi Amin en Obote, zijn er 90 % ontvoerde kinderen. 40 % zijn meisjes die worden zwanger gemaakt om aldus een nieuwe generatie kindsoldaten te hebben. In 2001 waren er al meer dan 1.000 nieuwe kinderen die vanaf 3 jaar een geweer dragen.

Dit alles wordt eigenlijk mogelijk gemaakt dank zij de steun van Soedan aan Kony. In dat grootste land van Afrika woedt al lang een economische oorlog tussen het islamitische Noorden, dat meer aansluit bij de Arabische wereld en er ook steun van krijgt, ook van de Taliban in Afghanistan, en het christelijk – animistische Zuiden, dat aansluit bij Afrika zelf en daar ook steun vindt, onder meer bij buurland Oeganda. Hoe kleiner de kinderen, hoe betere strijders het zijn; zij beleven het immers als een spel en hebben bovendien minder voedsel nodig ! Soedan heeft ze dan ook zelf ingezet in hun eigen oorlog.

Tot nu toe zijn er een 8 ŕ 10.000 kinderen ontsnapt, ofwel doordat ze gewond neervielen in gevechten, ofwel doordat ze uiteen gedreven werden. Die kinderen zijn echte wrakken, met schotwonden, ondervoed – ze moesten soms urine drinken en bladeren en wortels eten om te overleven – en veel meisjes hebben ook aids. De innerlijke littekens zijn misschien nog het ergste: angst, zichzelf verafschuwen, schuldgevoelens …. Mevrouw De Temmerman brengt het verhaal van Walter die ontvoerd werd op de leeftijd van 12 jaar en op wacht moest staan in een boom. Toen hij naar het toilet moest en hiervoor uit de boom wou werd hij ervan beschuldigd te willen ontsnappen. Hij werd verschillende keren op zijn hoofd geslagen en voor dood achtergelaten.

Voor deze ontsnapte kinderen gebeurt op wereldniveau eigenlijk niets. Daarvoor zijn er te weinig economische belangen gemoeid. Het zijn "maar" Afrikaanse kinderen, geen Westerse. Op lokaal vlak zijn er echter enkele opvangcentra in Noord Oeganda, o.a. in Gulu. De kinderen krijgen er eerst een psychologische opvang, zonder dat daar psychologen of psychiaters aan te pas komen. Het gebeurt in 3 stappen. Eerst rekenen ze af met hun verleden, door bijvoorbeeld hun legeruniformen e.d. te verbranden. Vervolgens kunnen ze hun verhalen kwijt, door te vertellen, te tekenen of in theater uit te beelden. Als laatste stap heeft een ritueel plaats: voor hen die zeer gelovig zijn is dat opnieuw gedoopt worden, voor anderen het uitdrijven van boze geesten. Dit alles gebeurt in een tijdspanne van maximum 2 maanden. Erna worden ze naar huis gestuurd, maar velen durven niet uit schrik voor wraakneming, of kunnen niet omdat hun ouders ondertussen dood zijn. Onderwijs is de beste manier om de kinderen te reďntegreren in de maatschappij en hun zelfbeeld weer op te bouwen. Tot nu gingen 700 kinderen terug naar school, maar ze moeten zelf het schoolgeld betalen, dit is zo’n 9.000 BF per jaar per kind. Zo richtte Els met enkele andere vrijwilligers de vzw. Sponsoring Kinderen Oeganda (Wulfhoek, 14, 9850 Nevele) op. Els selecteert die kinderen die in aanmerking komen om gesubsidieerd te worden door de vzw.: het zijn in de eerste plaats weeskinderen, verminkte kinderen en meisjes met een bijkomend trauma.. Enkele ‘succesverhalen" zoals de paar kinderen die nu op de universiteit zitten in Kampala houden er de moed in. Er werd ook een vereniging gesticht van ouders van de vermiste kinderen: de Concerned Parents Association (CPA), waarvan de voorzitster, Angelina Atyam, in 1998 de VN prijs voor de Vrede ontving.

Op een vraag uit het publiek waaruit spreekster de kracht blijft halen antwoordt zij dat het de mensen aldaar zijn die haar oppeppen doordat zij midden de verschrikkelijkste omstandigheden toch goedgezind blijven. Hetgeen spreekster van Seniorama ontvangt voor de lezing gaat integraal naar de vzw. De toehoorders in de zaal reageerden enthousiast op onze uitnodiging om – geheel vrijwillig – een kleine financiële bijdrage te leveren.

Marie-Rose Pattyn

vorige pagina

beginpagina