beginpagina

vorige pagina

“ZIEKTE VAN PARKINSON” en “ZIEKTE VAN ALZHEIMER”

door dr.Eric Triau, neuroloog (24 februari 2003).

INLEIDING

De twee besproken ziekten zijn de meest voorkomende ziekten van het zenuwstelsel op oudere leeftijd. Parkinson komt voor bij 0,5 % van de 60-plussers. Alzheimer echter bij 10 % van de 65-plussers. Beide ziekten zijn progressief, er is nog geen genezende behandeling tot op heden en ze evolueren tot verlies van zelfstandigheid, elk op hun manier.

Parkinson roept onmiddellijk “beven” op terwijl Alzheimer “vergeten” oproept. Beven bij het verouderen is echter niet altijd Parkinson evenmin als vergeten altijd Alzheimer betekent. Beide aandoeningen worden nu verder afzonderlijk uiteengezet.

DE ZIEKTE VAN PARKINSON

In frequentie is deze duidelijk minder voorkomend doch wie ze ondergaat ervaart aftakeling over jaren.

Beven, ook tremor genoemd, kan eveneens het gevolg zijn van het normale ouderdomsproces, beïnvloed door stress of bepaalde medicaties zoals bv. inhalatiepufjes bij ademhalingsproblemen. Meestal is dit een typische houdingstremor die voorkomt bij een bepaalde positie, hoofd en ledematen beven. Men noemt dit een essentiële tremor van onbekende oorzaak. Deze tremor begint meestal rond de 50 jaar. Erfelijke aanleg is dikwijls aanwezig. Chronisch alcoholgebruik kan (mede) aan de basis liggen van het beven doch een nieuwe (steeds toenemende) dosis alcohol kan het beven opnieuw onderdrukken. Deze personen kunnen door het beven bv. zeer moeilijk water overgieten. Ook schrijven of een cirkel tekenen wordt onmogelijk.

Bij Parkinson daarentegen zien we :

Beven bij rusttoestand en alleen van de ledematen, niet van het hoofd.

Daarnaast is er ook bewegingsarmoede of akinesie, nl. 

                -traagheid en minder spontane beweging

                -verlies van spontane mimiek in het aangezicht of maskergelaat

                -minder armzwaai bij het stappen.

Ook stijfheid of rigiditeit is een kenmerk vandaar de voorovergebogen houding en last met de fijne bewegingen van de handen. Daarmee gaat moeilijk opstaan alsook het zich moeizaam draaien in bed gepaard.

Micrografie of het steeds kleiner schrijven is eveneens typisch.

Minder stem en intonatie alsook speekselvloed door wegvallen van het slikmechanisme zijn andere kenmerken. Dit globaal ziektebeeld is bij 85 % van de patiënten te wijten aan Parkinson.

Bij de andere 15 % kan voor 7 à 8 % eenzelfde ziektebeeld uitgelokt worden door langdurig gebruik van bepaalde medicaties o.a. bepaalde kalmerende middelen. Bij stoppen van deze ziet men terug normalisatie.

James Parkinson sprak in 1817 van “The shaking Palsy” wat betekent beving evoluerend naar verlamming.

De ziekte begint zelden voor 60 en duurt ± 15 jaar. Als deze veel vroeger begint is er meestal erfelijkheid mee gemoeid.

Oorzaak

Een zenuwbaan in de hersenen werkt niet meer goed, nl. in de herstenstam depigmenteert de zwarte kern. Dit gaat gepaard met wat men kan noemen het verlies van een brandstof (neurotransmitter) nl. “Dopamine”.

Men weet niet waarom er Doepamine verlies is.

           -Tot 50 % verlies kan zonder symptomen verlopen, dus kan een heel lange periode sluimerend passeren.

           -70 % Dopamine-verlies geeft symptomen

           -bij 90 % Dopamine-verlies is de ziekte gevorderd.

 

Behandeling

    1.Medicatie

         Het Dopamninne tekort kan aangevuld worden nl. in 1960 werd “Levodopa” als voorloper van Dopamninne ontdekt. 
         Bij 75 % werkt dit goed. Spijtig ziet men na 5 jaar complicaties optreden, nl. 

           -minder effect

           -onvrijwillige bewegingen vooral bij hoge dosissen

           -motorische schommelingen treden op.

         Sinds 1980 zijn er nieuwe Dopamine-receptor agonisten ontdekt. In combinatie 
         met Levodopa geven die minder motorische schommelingen en hebben langer effect.
         Bij ouderen zijn er soms neveneffecten o.a. misselijkheid, hallucinaties, bloeddrukdalingen, verwardheid.

    2.Kinesitherapie

        Is tevens zeer belangrijk vanaf het stadium dat men minder voldoende zelfstandig is.

    3.Chirurgische behandeling

        Sinds ± 5 jaar , ook bij ons, brengt men operatief een stimulator in de hersenen, een soort pacemaker. 
        Dit gebeurt bij patiënten die niet meer beantwoorden aan de medicatie. Een batterijtje onderhuids ingeplant
        geeft stroom aan de hersencellen via de stimulator zodat de patiënt op gang komt en stilvalt als men de batterij afzet. 

 

Behandeling voor de toekomst

Dr. Verfaillie, befaamde Vlaamse onderzoekster in Canada die onlangs als doctor honoris causa K.U.L. werd bekroond, gaf recent nieuwe hoop dat via het overbrengen van stamcellen van de persoon, de verloren functies zouden kunnen herwonnen worden. Doch dit vergt nog enkele jaren verdere studie en oppuntstelling.

DE ZIEKTE VAN ALZHEIMER

Er is geen sprake van Alzheimer wanneer vergeten het gevolg is van normaal verouderen zoals vergeten van namen, … waar heb ik mijn sleutels gelegd, … waarom ging ik nu weer naar de kelder.

Terwijl de ziekte van Parkinson aan het slecht functioneren van slechts een zenuwbaan te wijten is, is dit bij geheugenverlies veel complexer en zijn meerdere plaatsen in de hersenen daarbij betrokken. Er zijn ook verschillende geheugenfuncties, nl.

   -de onmiddellijke inprenting

   -het recent geheugen

   -het geheugen van het vroegere

   -het geheugen van de aangeleerde procedures zoals eten, zich wassen, zich kleden, e.a.

Bij het verouderen werkt ook het geheugen trager en kan men minder tegelijk capteren bv. dagblad lezen, TV kijken en ook nog opvangen welke  boodschappen men gevraagd wordt te doen.

Het functioneren van het geheugen is uiteraard ook afhankelijk van zowel de fysische als psychische (angst, depressie) gezondheidstoestand.

Medicaties kunnen een negatieve invloed hebben eveneens als chronisch te veel alcoholverbruik. Men spreekt van Alzheimer als men niet meer weet dat men het niet meer weet of als men vergeet dat men vergeet 

Dus wanneer het gaat om “Abnormaal vergeten” nl. 

   -meer dan namen of alledaagse dingen

   -herhaaldelijk afspraken, betalingen, de weg vergeten of steeds dezelfde vragen stellen

   -als vergeetachtigheid oorzaak wordt van abnormaal functioneren

   -meestal is de omgeving zich in het begin niet bewust van de ernst want de partner neemt dikwijls spontaan de falende taken over.

De overgang van normaal naar abnormaal is dus niet altijd zo duidelijk. De familie en de omgeving zullen het toch eerst vaststellen, betrokkene beseft het niet.

Symtomen

        -Geheugenstoornis is belangrijkst in het begin, typisch is het recent geheugen dat faalt, alsook de onmiddellijke inprenting.

        -Gedragsstoornis; dit kan depressie zijn of paranoïde neiging of ongeremde emoties vertonen. 
         Die stoornis kan voor de familie het meest problemen meebrengen.

        -Spraakstoornissen

          Woordvindingsmoeilijkheden gaande tot afasie, het onvermogen om te spreken door totaal gemis aan woordgeheugen. 
          Uiteindelijk is er verlies aan taalbegrip, men verstaat niet meer wat anderen zeggen.

        - Motoriekstoornissen : komen pas naar het einde van de ziekte toe.

          Complexe handelingen worden onmogelijk, nl. de aangeleerde procedures zoals eten, drinken, vallen weg, dit noemt men apraxie.
          Met wat hulp kan het meestal nog wel.

        - Bij motorieke vertraging gaat het lichaam scheef hangen, men verliest het evenwicht, 
          pas heel laat is er verlies van vrijheid van beweging, men kan niet meer stappen.

 

Dementie en ziekte van Alzheimer worden dikwijls door mekaar vernoemd doch dementie is de verzamelnaam van alle soorten dementies.

Dr. Aloïs Alzheimer beschrijft in 1907 voor ’t eerst een vrouw met de ziekte waarbij hij bij onderzoek van de hersenen na haar dood een diffuse aantasting met karakteristieke afwijkingen vaststelt.

Lange tijd werd deze typische dementie niet als dusdanig erkend en dus zeer weinig gediagnosti­ceerd. Pas vanaf 1980 stelt men vast dat de meeste dementies bij ouderen bij anatomische ontle­ding dezelfde Alzheimer-afwijkingen vertonen.

 

Anatomische afwijkingen in de ziekte van Alzheimer

 

Diffuse atrofie       -Schrompelig       -Dunnere hersenwindingen       -Verbrede tussenruimten

Normaal brain     Alzheimer brain

 

 

 

Prevalentie van ziekte van ALZHEIMER

 

Prevalentie (%)    

                                                                                                                            Leeftijd

Het “Nades Rapport” van juni 2001 geeft het aantal dementies weer bij 2255 Belgische polykliniek-patiënten > 65 jaar in 1998.

LEEFTIJD	65-74	75-84	> 85	Totaa
Mannen	6,98 %	17,43 %	18,51 %	10,69 %
Vrouwen	6,08 %	15,82 %	25,24 %	11,76 %
Totaal	6,42 %	16,42 %	23,54 %	11,33 %

Omgezet in aantallen naar de Belgische bevolking ouder dan 65 jaar in 1998.

LEEFTIJD	65-74	75-84	> 85	Totaa
Mannen	30.931	33.438	8.288	72.657
Vrouwen	33.055	51.049	33.364	117.468
Totaal	63.986	84.487	41.652	190.125

Daar de bevolking steeds langer leeft zal ook het % en aantal dementen met de jaren nog toenemen. Dit wordt dus een van de grote gezondheidsproblemen.

Diagnose :

 -          wordt hoofdzakelijk gesteld op basis van het verhaal van de familie en de patiënt door tekens van abnormaal vergeten

-          de huisarts kan vaststellen hoe de patiënt functioneert en doet bepaalde onderzoeken

-          de specialist onderzoekt de geheugenfunctie en kan ook een hersenscan nemen.

Oorzaak 

 De juiste oorzaak is nog niet gekend.

     -  Behalve in enkele zeldzame families is Alzheimer-dementie niet erfelijk. Wel is de kans groter ze zelf te krijgen op oudere leeftijd (> 80) als men bij de familie meerdere gevallen vaststelt.

     -   Chronisch gebruik van kalmeer- en slaapmiddelen kan een invloed hebben.

     -   Alcoholisme eveneens.

     -    Een zwaar hersentrauma kan beïnvloeden.

     -    Via voeding, nl. de gekke koeien-ziekte (B.S.E.) zijn er gevallen bekend, doch niet bij ons.

Verloop

 De ziekte van Alzheimer kent een langdurig verloop van ± 5 tot 12 jaar met progressief uitvalspatroon :
  het geheugen, het gedrag, de  spraak en terminaal de motoriek.

 

Preventie

  Algemene conditie is belangrijk :

       ° bloeddruk optimaal houden

       ° actief blijven, ook geestelijk.

   “Een gezonde geest in een gezond lichaam”.

 

Behandeling

      - Er is nieuwe medicatie die geheugenstabiliserend werkt, vooral de eerste 6 maanden tot 1 jaar, 
        soms 2 jaar, nl. Aricept, Exelon,   Reminyl. Ze wordt meestal goed verdragen.

     - Ontstekingsremmers zouden een gunstige invloed hebben,.dit wordt verder onderzocht.

     -  Postmenopausale hormonale behandeling zou ook gunstig beïnvloeden . Dit vergt eveneens nog bevestiging.

     - Er wordt ijverig naar nieuwe medicatie gezocht die zou inwerken op het ziekteproces zelf zoals dit bij Parkinson reeds het geval is.

 

 Wij danken dr. Triau voor zijn duidelijke uiteenzetting omtrent deze beide zeer bedreigende ouderdomsaandoeningen. Voor Parkinson is er al heel wat op punt gezet qua behandeling. Omtrent Alzheimer zijn ook al de eerste stappen gezet. Wat u vooral niet mag vergeten is dat “Aloïs” de voornaam is van Alzheimer want dit is een veelgestelde strikvraag die zou kunnen wijzen op de eerste tekens....., bovendien zijn we die man ook zeer veel dank verschuldigd.

Dr. F.P.

vorige pagina

beginpagina